Nasz mruczący przy kominku kotek należy do wielkiej rodziny kotowatych (Felidae), skupiającej najdoskonalszych łowców spośród wszystkich drapieżców. Drzewo genealogiczne owych wyrafinowanych zabójców, specjalizujących się w tropieniu, chwytaniu i zabijaniu zwierząt roślinożernych, sięga korzeniami do późnego okresu kredy, a więc około 65 milionów lat wstecz.

Najdawniejsi przodkowie kota

Pierwotne ssaki, świadkowie zagłady dinozaurów, były nieduże, długonose i żywiły się owadami. Pewne wyobrażenie o ich wyglądzie może nam dać ich bezpośredni potomek, solenodon (dlugonosy ssak, przypominający wyglądem dużą ryjówkę; zamieszkujący obszar Kuby i Haiti). Część owych pierwotnych ssaków ewolucja uczyniła spokojnymi roślinożernymi gryzoniami. Trzecia grupa, kreodonty, wyspecjalizowała się w żerowaniu na swoich roślinożernych i owadożernych braciach.

Kreodonty

Pierwotne ssaki mięsożerne określa się mianem kreodontów. Miały wydłużony tułów i krótkie łapy zakończone pazurami, potężne szczęki uzbrojone w 44 zęby: 33 trzonowce, 3 siekacze, 1 kieł i 7 zębów służących do rozcierania pokarmu. Ich mó/.g nie był szczególnie rozwinięty, ale to samo można powiedzieć o ich ofiarach, toteż udało im się przetrwać, mimo niezbyt wielkiego talentu świeckiego.

Kreodonty zapoczątkowały ewolucję wielu gatunków wspaniałych myśliwych, takich jak lew. Niemniej pod koniec eocemi. około 60 milionów lat temu, większość podgatunków lego ssaka zaczęła zanikać, aż do'zupełnego wyginięcia u progu pliocenu. około 12 milionów lat temu.

Miacydy

Na krótko przed wyginięciem kreodontów jeden z ich podgatunków przekształcił się w nowy gatunek, określany mianem miacydów, zwierząt uważanych za bezpośrednich przodków wszystkich obecnie żyjących ssaków mięsożernych. Tc małe, zamieszkujące obszary zalesione stworzenia miały większe mózgi niż kreodonty oraz mniejszą ilość zębów - jedynie 40. Kształt czterech zębów w części policzkowej uległ modyfikacji przystosowującej je do rozrywania mięsa; składały się one z ostrej części tnącej i niewielkiego wyniesienia, które przyciskało mięso do powierzchni tnącej. Bardziej inteligentne i sprawniejsze miacydy wyeliminowały niebawem kreodonty w nierównej walce o malejące wciąż zasoby pożywienia.

Pierwsze koty

Wczesne ssaki, określane mianem miacydów , dały początek licznym gatunkom zwierząt. Jednym z najwcześniejszych był Proailurus. Zwierze to było wielkości lisa, miało długie kończyny i ogon, wyglądem przypominało zarówno kota, jak i cywetę. Wpliocenie pojawiły się zwierzęta, które z wyglądu coraz bardziej przypominały kota, a coraz mniej cywetę. U niektórych z nich wykształciły się bardzo długie kły; prawdopodobnie byli to przodkowie szablozębych lwów i tygrysów.

Koty szablozębe

W okresie plejstocenu, około milion lat temu, obszary Europy, Azji i obu Ameryk zamieszkiwały zwierzęta o wyjątkowo długich kłach. Owo budzące postrach uzębienie służyło do rozdzierania ciał rośhnożcrców i zabijania gruboskórnych zwierząt, takich jak słonie czy nosorożce. Ostatni przedstawiciel tej grupy. Smilodon, zniknął z powierzchni ziemi około 14 500 lat temu.

Wczesne koty właściwe

Pierwsi przedstawiciele dzisiejszych kołowatych pojawili się na początku piiocenu, 12 milionów lat temu. Sześć milionów lat później, u progu plejstocenu, na świecie istniało już wiele gatunków kotowatych; lwy, rysie i gepardy olbrzymie żerowały w lasach Europy, Azji i Chin. W okresie środkowego i późnego plejstocenu zamieszkujące jaskinie lwy i lamparty opanowały terytorium Europy, olbrzymie tygrysy terytorium Chin, zaś ogromne jaguary zaczęły się rozprzestrzeniać w Ameryce Północnej. Mniejsze gatunki, takie jak ma nul czy dziki kot Martellego, zamieszkiwały kontynent europejski. Kot Martellego należy do gatunków wymarłych, ale po dziś dzień można spotkać manule. Rodzina kotowatych rozprzestrzeniła się na cały świat, z wyjątkiem okolic podbiegunowych, Australii i niektórych małych wysp.

Manuł

Ten nieco większy od kota domowego przedstawiciel kołowatych pojawił się przed około dwoma milionami lat, do dziś spotykany jest w azjatyckiej części byłego Związku Radzieckiego, w Tybecie, Chinach, Iranie i Afganistanie

WSPÓŁCZESNE NAM MAŁE KOTY DZIKIE

Kot	Miejsce występowania	Temperament
Żbik	Zamieszkuje Hiszpanię, Portugalię, Włochy, Grecję, Jugosławię, Czechosłowację, tereny b. ZSRR, Polskę i Szkocję. Felis sihestris zniknął z krajobrazu Wielkiej Brytanii w połowie XIX wieku. Dzięki akcji leśników z 1914 roku udało się zachować grupę tych kolów. zamieszkującą górzyste tereny Szkocji.	Żbik unika kontaktów z ludźmi, w niewoli nie daje się oswajać. Jego dzikie i mizantropijne usposobienie mc przemawia za uznaniem go za bezpośredniego przodka kola domowego.
Kot nubijski	Zamieszkuje wzgórza Majorki, Korsyki, Sardynii, Sycylii, Krety, Maroka, Tunezji i Izraela. Felis sihestris libyca doskonale dostosowuje się do każdych warunków: leśnych, stepowych, pustynnych (piaszczystych i kamienistych), górskich czy nizinnych.	Podobnie jak jego bliski krewniak żbik, kot nubijski wiedzie nocny tryb życia, toteż rzadko bywa widywany przez ludzi. Niemniej, w przeciwieństwie do żbika, często mieszka niedaleko siedlisk ludzkich, zaś jego małe dają się z łatwością oswajać.
Azjatycki kot stepowy	Zamieszkuje obszary Indii, Pakistanu i azjatyckiej części b. ZSRR. Felis sihestris ornata często bywa obserwowany na otwartych, równinnych terenach, nie sypia jednak pod gołym niebem, wybierając na miejsce spoczynku stare zabudowania, dziuple lub nory borsucze.	Azjatycki kol stepowy, podobnie jak jego afrykański krewniak, nie stroni od kontaktów z ludźmi.

Jak wygląda kot nubijski?

Kot nubijski jest nieco większy od kota domowego. Barwa okrywy zależy od miejsca zamieszkania i oscyluje między jasną sepią na obszarach pustynnych, poprzez różne odcienie brązów i szarości, aż po niemal czystą czerń na obszarach leśnych. Wzór na futrze bywa skąpy, często nawet niewidoczny, ale czasem spotyka się osobniki z rudobrązowymi latami w okolicach pyszczka i klatki piersiowej oraz falującymi pręgami biegnącymi w poprzek ciała. Przednie łapy i uda są najczęściej ciemno pręgowane. zaś czarno zakończony ogon ma 3 lub 4 pierścienie rudobrązowej sierści. Tylna część uszu może być brązowa, ciemnoszara lub piaskoworuda.

Podstawowe dane o kocie nubijskim

Wzrost	36 cm w kłębie
Długość	60 cm od głowy do nasady ogona
Ogon	30 cm
Waga	5-5,5 kg
Pożywienie	Małe zwierzęta, np. ptaki
Ciąża	50-60 dni
Miot	2-5 kociąt

KOCIE "KOLIGACJE"

Biologiczna nisza kota

Koty odgrywają ściśle określoną rolę biologiczną. Są mięsożerne i odżywiając się płodnymi roślinożercami, spełniają funkcję mechanizmu kontrolującego ich populację. Idealnie wpasowane w system równowagi świata istot żywych, eliminują osobniki najsłabsze i zapobiegają nadmiernemu przyrostowi naturalnemu innych gatunków. Koty występują w stanie dzikim na wszystkich kontynentach, z jednym tylko wyjątkiem. 2 niektórych obszarów kotowate zostały wyparte w wyniku zmniejszenia się populacji zwierzyny łownej lub pojawienia się człowieka.

Kot w Australii

Australia stanowi interesujący wyjątek w ekologicznym systemie równowagi między szybko rozmnażającą się zwierzyną łowną a kontrolującymi jej populację łowcami. Na kontynencie tym występują zwierzęta wszystkich typów (w tym^torbaczc), nie ma jednak wśród nich wielkiego drapieżnika. Niektórzy twierdzą jednak, że istnieje jakiś olbrzymi kot australijski. Lew z Queensland (płowe, podobne do pumy stworzenie, noszące swe młode w torbie} był kilkakrotnie opisywany przez rzekomych naocznych świadków, nigdy jednak nie został schwytany.

Funkcja kota domowego

Jaką rolę w ekosystemie odgrywa około 500 milionów kotów domowych? Pełnią one pożyteczną funkcję tępicieli szkodników, a poza tym zaspokajają ludzką potrzebę towarzystwa. W zamian za to otrzymują posłanie i pożywienie, co pozwala im przetrwać jako gatunkowi.

GDZIE WYSTĘPUJĄ KOTOWATE?

Typ środowiska naturalnego	Kot	Obszar
Sawanna (otwarte piaszczyste równiny, step)	Kot nubijski Azjatycki kot stepowy Gepard Jaguar Lew Manul Ocelot	Afryka, basen Morza Śródziemnego Subkontynent indyjski, Chiny Afryka, Iran Ameryka Południowa Afryka, Indie Ameryka Południowa Południowa część USA, Ameryka Południowa
Las	Kot nubijski Żbik Ryś	Afryka, basen Morza Śródziemnego Szkocja, Europa, (wraz z częścią b. ZSRR) Azja, Ameryka Pomocna
Puszcza	Jaguar Tygrys Kot błotny	Ameryka Południowa Subkontynent indyjski Środkowy Wschód, Azja, subkontynent indyjski,Chiny
Wysokie góry	Kot górski Trbis	Ameryka Południowa Subkontynent indyjski, Chiny, b. ZSRR
Pustynia	Azjatycki kot stepowy	Subkontynent indyjski, Chiny
Busz	Kot Geoffroya Manul Ocelot	Ameryka Południowa Ameryka Południowa Południowa część USA, Ameryka Południowa

Proces udomowienia

W jaskiniach pierwotnych ludzi znajdowano kości kota nubijskiego (Felis sihestris libyca). Być może nasi przodkowie po prostu polowali na te zwierzęta i zjadali je, nie można jednak wykluczyć, że oswajali dzikie kocięta, by zabezpieczyć się przed gryzoniami. W Egipcie około roku 3000 p.n.e., kiedy rolnictwo stało się głównym źródłem utrzymania, pręgowanc koty o wzorze fulra bardzo zbliżonym do typu omaszczenia kota nubijskiego strzegły spichlerzy przed inwazją gryzoni. Owi strażnicy okazali się tak niezastąpieni,żc Egipcjanie zaczęli oddawać im boską cześć (patrz sir. 6)- Typowy kot domowy jest w prostej linii potomkiem owych staroegipskich kotów.

Rozprzestrzenianie się kota krótkowłosego

Oswojone pręgowane koty kupcy feniccy importowali z Egiptu na Półwysep Apeniński, gdzie zadomowiły się już na długo przed narodzeniem Chrystusa. Dalszy podbój Europy odbywał się jednak powoli; jeszcze W X w. n.e. koty były w Anglii niezwykłą rzadkością. Pierwsza wzmianka o kotach w piśmiennictwie angielskim pochodzi z roku 936. Jest to dekret księcia Południowej Środkowej Walii, Howela Ddy, nakazujący objecie kotów ochroną.

Rozprzestrzenianie się kotów długowłosych

Krótkowłose koty domowe wywodzą się wedle wszelkiego prawdopodobieństwa od dzikich kotów zamieszkujących Europę i Afrykę, natomiast przodkami kotów długowłosych były przypuszczalnie dzikie koty zamieszkujące obszar Iranu i Afganistanu, które z kolei można wywodzić od długowłosego mamiła z Azji Środkowej.

Powstanie ras

Pojęcie kocich ras powstało w połowie XIX wieku wraz z pierwszymi wystawami tych zwierząt . Koty rasowe uzyskiwano w wyniku selekcyjnej hodowli naturalnych odmian kotów domowych. Lista ras powiększała się o nowe, w miarę odkrywania nie znanych dotąd odmian kotów przez podróżujących po świecie miłośników tych zwierząt.

ROZPRZESTRZENIANIE SIĘ KOTA DOMOWEGO

Kot domowy wyruszył na podbój świata z Egiptu przed tysiącami lat i dotarł do setek różnych krajów.